Een litteken vertelt een verhaal. Soms is dat het verhaal van een prachtige geboorte, een levensreddende operatie of het overwinnen van ziekte. Littekens zijn veel meer dan een “restspoor” van huidbeschadiging. Ze vertellen een biologisch verhaal over spanning, cellulaire communicatie, ontsteking en herstel. Maar wat bepaalt nu eigenlijk of een wond mooi geneest, of juist uitgroeit tot een stug, pijnlijk of opvallend litteken?

Veel mensen weten niet dat fysiotherapie een enorme rol kan spelen in het herstel van littekenweefsel, zowel cosmetisch als functioneel.

Waarom littekens méér zijn dan een streep op je huid

Of het nu gaat om een keizersnede, borstvergroting, borstverkleining, buikwandcorrectie, facelift/ooglidcorrectie, operatie bij kanker, trauma of brandwonden, elke medische ingreep veroorzaakt een litteken in meerdere huid- en bindweefsellagen.

Wat veel mensen niet weten: littekenweefsel kan onderhuidse verklevingen veroorzaken. En die verklevingen kunnen leiden tot:

• Pijn bij het bewegen van de arm na borstkankeroperaties
• Rug- nek- en bekkenklachten na buikoperaties
• Buikklachten na rugoperaties
• Houdingsveranderingen
• Beperkingen in ademhalen
• Verminderde kracht
• Vochtophoping (oedeem)
• Verklevingen in het buikvlies
• Belemmeringen in dagelijks functioneren
• Een ingetrokken of pijnlijk litteken

Uit recent onderzoek blijkt zelfs dat littekenweefsel in de buik na een buikoperatie serieuze gezondheidsrisico’s kan geven. Genoeg reden dus om littekens niet te onderschatten.

Waarom fysiotherapie bij littekens zo belangrijk is

Na een medische ingreep zou gespecialiseerde litteken fysiotherapie eigenlijk een vanzelfsprekend onderdeel van het herstel moeten zijn. Het gaat daarbij niet alleen om een zo mooi mogelijke genezing van het litteken, maar vooral om het voorkomen van klachten en beperkingen in het functioneren.

Littekenweefsel bestaat uit stug bindweefsel met een relatief lage doorbloeding. Juist daardoor kan het harder aanvoelen, verklevingen veroorzaken en gevoeliger worden voor druk of trekkrachten. Ook kan het de bewegingsvrijheid beperken. Wanneer bewegen vervolgens onprettig of pijnlijk wordt, ontstaat al snel de neiging om minder te bewegen. Dat leidt weer tot een verdere afname van de doorbloeding, waardoor klachten juist kunnen toenemen en het herstel vertraagt.

Fysiotherapeutische behandeling kan deze vicieuze cirkel doorbreken. Verschillende technieken hebben aantoonbaar een positief effect op onder andere pijnklachten, jeuk, de soepelheid van het weefsel, de dikte van het litteken en de algehele structuur en kleur van de huid. Door het weefsel gericht te behandelen, verbetert de doorbloeding en wordt het litteken soepeler, wat vaak al merkbaar is na de eerste sessie.

Welke littekens kunnen behandeld worden?

Er zijn verschillende soorten littekens, en vrijwel allemaal kunnen ze positief reageren op behandeling:

• Normale littekens – huid die netjes genezen is zonder afwijkende groei.
• Keloïden – verdikt littekenweefsel dat buiten de oorspronkelijke wondrand groeit, vaak met jeuk of pijn.
• Hypertrofische littekens – verheven en rood, maar beperkt tot de oorspronkelijke wond.
• Atrofische littekens – dunner en vaak licht ingezonken in de huid.
• Onrijpe littekens – recent ontstaan, rood en gevoelig.
• Littekens door specifieke aandoeningen zoals Cushing-syndroom, Marfan-syndroom of linear focal elastosis, waarbij de huidstructuur anders is en striemen of verdikkingen kunnen ontstaan.

Hoe ziet een littekenbehandeling eruit?

Iedere behandeling is maatwerk. Specialisten beoordelen middels intake en lichamelijk onderzoek het herstel, beloop en status van litteken, verschuifbaarheid, uiterlijk, verkleving van omliggende structuren, intrekken van litteken tijdens het bewegen.

Behandelingen kunnen onder meer bestaan uit manuele technieken, oefentherapie, tapen, advies en apparatuur om stug weefsel te versoepelen.

Het doel is altijd hetzelfde: het herstel van het weefsel bevorderen, zodat het soepeler, gezonder en functioneler wordt.

Wat is het beste startmoment?

Het ideale moment om te starten is zo snel mogelijk na de operatie, hoe eerder je begint, hoe beter het herstel en hoe kleiner de kans op functiestoornissen.

Ook oude littekens kunnen nog sterk verbeteren. Zelfs littekens die al tientallen jaren bestaan, kunnen soepeler worden en minder klachten geven.

Tot slot

Een litteken hoeft geen blijvende beperking te zijn. Met de juiste begeleiding kan het weefsel soepeler worden, klachten verminderen en het uiterlijk verbeteren.

Twijfel je of jouw litteken behandeld kan worden? Laat je adviseren door een gespecialiseerde therapeut. Hoe eerder je erbij bent, hoe mooier en functioneler het herstel.

Literatuur

1. Wong, V. W., Akaishi, S., Longaker, M. T., & Gurtner, G. C. (2011). Pushing back: wound mechanotransduction in repair and regeneration. Journal of Investigative Dermatology, 131(11), 2186-2196.
2. Monstrey, S., Middelkoop, E., Vranckx, J. J., Bassetto, F., Ziegler, U. E., Meaume, S., & Téot, L. (2014). Updated scar management practical guidelines: non-invasive and invasive measures. Journal of plastic, reconstructive & aesthetic surgery, 67(8), 1017-1025.
3. Deflorin, C., Hohenauer, E., Stoop, R., Van Daele, U., Clijsen, R., & Taeymans, J. (2020). Physical management of scar tissue: a systematic review and meta-analysis. The Journal of Alternative and Complementary Medicine: Paradigm, Practice, and Policy Advancing Integrative Health, 26(10), 854-865.