Moe. Zo moe dat een nacht slapen het niet oplost. Veel mensen die behandeld worden voor kanker herkennen dat gevoel. Logisch dat je dan liever op de bank blijft. Toch laat onderzoek zien dat juist bewegen helpt om je conditie en spierkracht vast te houden, en dat het vermoeidheid kan verminderen.
In dit artikel lees je waarom bewegen tijdens en na je kankerbehandeling zoveel uitmaakt, hoeveel je kunt doen en hoe een oncologiefysiotherapeut je daarbij helpt.
Wat is oncologiefysiotherapie?
Oncologie is de zorg rondom kanker. Een oncologiefysiotherapeut is gespecialiseerd in lichamelijke klachten die door kanker of door de behandeling ontstaan. Denk aan klachten na een operatie, chemotherapie, immunotherapie of bestraling.
Veelvoorkomende klachten zijn:
- vermoeidheid die niet overgaat met rust
- minder kracht en een slechtere conditie
- pijn of stijfheid, bijvoorbeeld in je schouder of romp
- een strak of trekkend litteken
- vocht dat zich ophoopt (oedeem)
- onzekerheid over wat je lichaam nog aankan
Een oncologiefysiotherapeut heeft een driejarige masteropleiding gevolgd die volledig gericht is op zorg rondom kanker. Daardoor weet je behandelaar hoe een operatie, chemo of bestraling je hele lichaam beïnvloedt, en hoe je daar veilig mee traint.
Bewegen tijdens je behandeling: waarom eigenlijk?
Als je moe bent, voelt rust als het enige wat je lichaam nodig heeft. Maar als je weinig beweegt, verlies je spiermassa en conditie. Daardoor word je sneller moe, en dat maakt bewegen weer zwaarder. Zo kom je in een vicieuze cirkel.
Bewegen helpt je daaruit. Volgens het Wereld Kanker Onderzoek Fonds (WKOF) verminderen zowel duur- als krachttraining klachten van vermoeidheid. Ze verbeteren ook hoe je lichaam functioneert en verhogen je kwaliteit van leven. Een goede conditie helpt je bovendien om de behandeling beter aan te kunnen, met minder kans op complicaties.
Is het veilig? Ja. Verschillende onderzoeken laten zien dat sporten tijdens een kankerbehandeling veilig is. Het gaat wel om de juiste dosis. Rust blijft net zo belangrijk als bewegen, en je bouwt rustig op vanaf je eigen niveau.
Na je behandeling: weer opbouwen
De behandeling is klaar, maar je lichaam voelt nog niet als vroeger. Dat is heel normaal. Je kracht en conditie zijn vaak flink afgenomen, en vermoeidheid kan nog lang blijven.
Ook littekens en bestraling kunnen klachten geven. Na een operatie ontstaat altijd littekenweefsel. Dat is minder soepel dan gewoon weefsel en kan vast gaan zitten aan de spieren eromheen. Bestraling kan weefsel stugger en harder maken. Dat heet bestralingsfibrose. Soms merk je dat pas maanden of jaren later, bijvoorbeeld als je je arm minder goed boven je hoofd krijgt.
Rust is belangrijk voor je herstel, maar alleen rust brengt je kracht niet terug. Door stap voor stap op te bouwen werk je aan je kracht, je beweeglijkheid en het vertrouwen in je eigen lichaam.
Zo werkt oncologiefysiotherapie bij Fysio Verbeek
Je start met een uitgebreide intake en een lichamelijk onderzoek. We kijken naar je klachten, naar wat je nu kunt en naar wat je weer wilt kunnen. Misschien is dat de trap op zonder halverwege te stoppen. Of weer een ochtend aan het werk. Op basis daarvan stellen we samen je behandelplan op.
Dat plan bestaat uit individuele behandeling, ons groepsprogramma of een combinatie van beide.
- Bij individuele behandeling werken we gericht aan je klachten. Met littekentherapie en manuele technieken maken we stugge weefsels en gewrichten weer soepeler. Dat combineren we altijd met oefeningen voor kracht, conditie en mobiliteit.
- In het 20-wekenprogramma oncologische revalidatie train je elke week in een vaste groep, op je eigen niveau. Elke sessie begint met uitleg over onderwerpen als energie verdelen, voeding en vertrouwen in je lichaam. Daarna volgt een begeleide training voor kracht, conditie, houding en balans.
In de groep train je met mensen die hetzelfde meemaken. Dat geeft herkenning, en je motiveert elkaar.
Je wordt behandeld door Elise van Dam. Zij is MSc oncologiefysiotherapeut en littekenfysiotherapeut, met bijna tien jaar ervaring in het behandelen van klachten na kanker. Waar nodig stemt ze af met je arts, oncologieverpleegkundige of andere zorgverleners. Ook als genezing niet meer mogelijk is (de palliatieve fase) kun je bij ons terecht, met de focus op het behouden van kracht en conditie.
Zelf in beweging blijven: zo pak je het aan
Hoeveel is genoeg? De internationale beweegrichtlijn voor mensen met kanker adviseert per week:
- 3 keer 30 minuten duurtraining, zoals stevig wandelen, fietsen of dansen
- 2 keer 30 minuten krachttraining voor je grote spiergroepen, zoals je benen en armen
Train matig intensief: je hartslag gaat omhoog, maar je kunt nog praten. Haal je dat nog niet? Dan bouw je er stap voor stap naartoe. Elke beweging telt.
Zo maak je het makkelijker:
- Knip het op. Drie wandelingen van 10 minuten tellen net zo goed als één van 30 minuten.
- Bouw beweging in je dag in. Doe boodschappen op de fiets, neem de trap en sta regelmatig op als je lang zit.
- Wissel inspanning af met rust. Plan ook momenten om echt te ontspannen.
- Kies iets wat je leuk vindt. Dan hou je het langer vol.
- Luister naar je lichaam. Moe zijn en wat spierpijn na een training is normaal. Over je grenzen gaan is dat niet.
Krijg je tijdens het bewegen last van een onregelmatige hartslag, kortademigheid, duizeligheid of misselijkheid? Ga dan niet door. Houden de klachten aan, neem dan contact op met je arts of oncologieverpleegkundige. Heb je een stoma, een borstprothese of -reconstructie, of een kwetsbare huid of litteken na bestraling? Vraag dan eerst aan je arts welke bewegingen wel en niet mogen.
Wordt oncologiefysiotherapie vergoed?
Vaak wel, in ieder geval gedeeltelijk. Oncologiefysiotherapie valt meestal onder je aanvullende verzekering. In sommige situaties heb je recht op vergoeding uit de basisverzekering, via een zogeheten chronische indicatie.
Fysio Verbeek heeft contracten met alle zorgverzekeraars. Bij de intake kijken we samen naar jouw situatie en polis, zodat je vooraf weet waar je aan toe bent. Voor een afspraak heb je geen verwijzing van je huisarts nodig.
Hulp bij bewegen tijdens of na kanker?
Je hoeft niet zelf uit te zoeken wat je lichaam aankan. Samen zoeken we de balans tussen inspanning en rust die bij jou past.
Plan een afspraak of stel eerst je vraag aan Elise via WhatsApp. Je kunt ons ook bellen of je afspraak regelen via het patiëntenportaal. Benieuwd naar het groepsprogramma? Lees meer over oncologiefysiotherapie bij Fysio Verbeek.